Stress is geen grap
De Homo sapiens ontstond zo’n 300.000 jaar geleden. Ons stresssysteem is zelfs nog ouder. Het ontwikkelde zich om snel te kunnen reageren op direct gevaar, zoals een roofdier, een natuurramp of een andere noodsituatie.
Zodra het gevaar voorbij was, kon het lichaam weer herstellen. Onze leefomgeving is sindsdien enorm veranderd, maar onze lichamelijke reactie op stress werkt voor het grootste deel nog volgens hetzelfde principe.
Moderne tijd
Alles gaat tegenwoordig snel. Van eten en voortbewegen tot onze vrije tijd. Waar we vroeger wegrenden voor een beer, rennen we nu voor onze ontspanning.
We hebben geen tijd, onze agenda staat te vol en in het weekend moeten we gezellige dingen doen.
Ook onze voeding is anders dan vroeger. Snelle, makkelijke en koolhydraatrijke maaltijden zijn bijna standaard. Vet vindt men niet gezond en suikervrij is de norm. We hebben vetten echter hard nodig. Sommige suikervervangers kunnen invloed hebben op onze reactie op glucose. Dat verschilt per zoetstof en per persoon.
Als we richting de middelbare leeftijd gaan, verandert ons lichaam. We krijgen te maken met de menopauze of andropauze. Onze hormonen gaan anders werken en de stressvolle manier van leven begint haar tol te eisen. Misschien gebeurt dat zelfs al veel eerder.
Stress
Het gekke is dat we ook geen stress lijken te mogen hebben. Of er in ieder geval niet over mogen praten. Over ons veranderende lichaam al helemaal niet. Iedereen doet bijvoorbeeld lacherig wanneer een vrouw een opvlieger heeft:
“Ben je nu nog steeds in de overgang?”
Maar opvliegers hoeven niet alleen door de overgang te komen. Ook stress kan een rol spelen. De invloed van stress is minder goed zichtbaar, ook voor artsen. En wijzelf wuiven het vaak weg.
Bij stress denken we aan grote zorgen, werkdruk of traumatische gebeurtenissen. Maar stress is veel breder.
Alles wat jouw lichaam en zenuwstelsel niet als normaal of vertrouwd ervaren, kan stress opleveren. Omdat ons stresssysteem zo oud is, is dat meer dan je in eerste instantie misschien denkt.
Het stressproces
Wanneer je stress ervaart, zet de hypothalamus je lichaam in de ‘overlevingsmodus’. Processen die te maken hebben met vechten of vluchten krijgen voorrang.
Hierdoor wordt energie snel beschikbaar gemaakt voor je spieren en zintuigen. Processen die op dat moment niet direct nodig zijn om te overleven, krijgen tijdelijk minder prioriteit. Je voortplanting en spijsvertering hebben minder prioriteit wanneer je ‘achterna wordt gezeten door een beer’.
Ook je immuunsysteem reageert op stress. Kortdurende stress kan je afweersysteem tijdelijk activeren, terwijl langdurige stress het juist kan ontregelen.
Stressor en gevolg
Opvliegers kunnen bij de overgang horen. Maar stress, cafeïne, slecht slapen en schommelingen in je bloedsuikerspiegel kunnen ze versterken.
Oude schaamte, plaatsvervangende schaamte of schuldgevoel kunnen daar nog een schepje bovenop doen.
Daarom is het belangrijk om niet alleen naar je hormonen te kijken, maar ook naar de dagelijkse stressoren voor je lichaam en geest.
Hieronder vind je een overzicht van een aantal stressoren en de mogelijke lichamelijke gevolgen.
| Factor | Primaire invloed op het lichaam | Mogelijk gevolg op lange termijn |
|---|---|---|
| Veel zitten | Minder beweging en een tragere bloedsomloop | Spierstijfheid en milde ontstekingsreacties |
| Slecht slapen | Te weinig lichamelijk en mentaal herstel | Meer vermoeidheid en een ontregelde stressreactie |
| Voeding | Sterke schommelingen in de bloedsuikerspiegel | Energiedips, vermoeidheid en darmklachten |
| Schermen en prikkels | Voortdurende visuele en auditieve prikkels | Slaapproblemen en moeite met concentreren |
| Rommel en chaos | Constante onbewuste visuele afleiding | Een onrustig hoofd en moeite met focussen |
| Multitasken | Het brein moet voortdurend tussen taken schakelen | Mentale uitputting en sneller fouten maken |
| Haast en te laat komen | Tijdelijke stijging van hartslag en bloeddruk | Een voortdurend gevoel van gejaagdheid |
| Kleine frustraties | Steeds korte stressreacties | Prikkelbaarheid en een korter lontje |
| Geen controle ervaren | Het alarmsysteem blijft actief | Mentale uitputting en burn-outklachten |
| Meningen van anderen | Angst voor afwijzing of buitensluiting | Sociale onrust en onzekerheid |
En nu dan?
Het is belangrijk om eerlijk naar jezelf te kijken. Trek je daarbij niets aan van een ander. Dat op zich kan al lastig zijn.
En dan: niet alleen kijken, maar ook iets doen.
Kijk niet alleen naar de klacht zelf. Kijk ook naar je leefstijl, voeding, vrije tijd, rust en naar jezelf.
- Waar krijgt je lichaam dagelijks stress van?
- Wat heb je nodig om weer tot rust te komen?
- Van wat of wie krijg je energie?
- En van wat of wie absoluut niet?
Ga vervolgens aan de slag met wat je ontdekt.
Weet je niet hoe of waar je moet beginnen?
Laten we er samen naar kijken.
